Nieuwe uitsluiting: Marieke Lucas Rijneveld

In haar stuk op de pagina Opinie & Debat van de Volkskrant van 26-2 doet Janice Deul een oproep aan uitgevers, agenten en recensenten: ‘Verruim uw blik’.  Anderen moeten hun blik verruimen en meer oog hebben voor het talent van zwarte schrijvers en spoken word dichters. Wie kan er tegen zo’n oproep zijn?

Teleurstellend is het dat Janice Deul in hetzelfde stuk Marieke Lucas Rijneveld niet de ruimte gunt om het werk van de Amerikaanse dichter des vaderlands Amanda Gorman te vertalen. Omdat Rijneveld niet zwart is en niet dezelfde achtergrond heeft als Gorman. Maar is literair vertalen niet ook een kwestie van je inleven – in dit geval: in een dichter met een andere geschiedenis, een andere stijl en een stem die anders klinkt dan de jouwe?

 

De actrice die Electra vertolkt is zelden een Griekse. Het bevrijdende van kunst is juist dat het al spelend, schrijvend, en vertalend mogelijk is tijdelijk een ander te worden; iemand met ervaringen die de jouwe niet zijn. Zo ontsnap je aan even aan je eigen identiteit.

 

Er zijn vast schrijvers/vertalers die deze vertaling even goed hadden kunnen maken of misschien zelfs beter – wie zal het zeggen. Dit keer viel Rijneveld de eer te beurt. Ook al zegt Janice Deul ‘niets ten nadele van de kwaliteiten van Rijneveld’, door een nauw omschreven profielschets te geven van de ideale Gorman-vertaler, en al met een lijst kandidaten te komen diskwalificeert ze Marieke Lucas Rijneveld, voordat we ook maar een woord van haar vertaling hebben kunnen lezen.

 

PEN komt op voor schrijvers en journalisten die ergens in de wereld, van China tot Honduras, gevangen zitten om wat ze geschreven hebben. Laten wij, schrijvers en vertalers elkaar niet verbannen naar de benauwenis van de afgebakende identiteit. Rijneveld heeft zich na alle ophef op de sociale media teruggetrokken als vertaler van Gormans werk. Wat zonde. Het kan toch niet zo zijn dat het inspirerende ideaal van literaire diversiteit leidt tot nieuwe vormen van culturele uitsluiting ?

 

Amsterdam

Vonne van der  Meer

Voorzitter PEN Nederland